rTMS Onderzoek & Resultaten

 

rTMS ofwel magnetische hersenstimulatie is een nieuwe behandelvorm bij depressie en blijkt een goed alternatief voor antidepressiva. Na ruim 20 jaar onderzoek en praktijkervaring, blijkt deze behandelvorm zeer goede effecten te hebben met nagenoeg geen bijwerkingen. Transcraniële magnetische hersenstimulatie (rTMS) is onderdeel van een nieuwe ontwikkeling waarbij de behandeling van psychiatrische stoornissen steeds meer gelokaliseerd en gepersonaliseerd wordt toegepast ook wel neuromodulatie genoemd. Naast rTMS horen ook Deep brain stimulation en EEG-biofeedback / neurofeedback tot deze nieuwe stroming in de gezondheidszorg, namelijk Neuromodulatie en Personalized Medicine. De doelstelling van Personalized Medicine is te komen tot een hogere effectiviteit van behandelingen met minder bijwerkingen. Voor meer achtergronden over Personalized Medicine kunt u ook het artikel hierover lezen in de Personalized Medicine sectie.

 

In december 2007 zijn de resultaten gepresenteerd van een grootschalig gecontroleerd onderzoek naar de effecten van rTMS behandeling bij depressie. In deze studie werden meer dan 300 depressieve patiënten behandeld met rTMS (O'Reardon et al., 2007). Uit dit onderzoek bleek dat rTMS een veilige en effectieve behandeling is bij depressieve patiënten die niet reageren op antidepressiva. Recentelijk is dit onderzoek onafhankelijk gerepliceerd in een multicentre onderzoek door George et al. (2010). Beide onderzoeken betroffen patiënten die niet reageerden op antidepressiva en een hoge mate van behandelresistentie hadden. Recentelijk heeft Dennis Schutter (Universiteit Utrecht) een meta-analyse gepubliceerd waarin hij concludeert dat rTMS bij depressie beter is dan sham-stimulatie ('nep-behandeling'), en dat bovendien het effect van rTMS tenminste vergelijkbaar is met Antidepressieve medicatie (Schutter, 2009: "These findings show that high-frequency rTMS over the left DLPFC is superior to sham in the treatment of depression. The effect size is robust and comparable to at least a subset of commercially available antidepressant drug agents...").

 

Psychologenpraktijk Brainclinics voert de behandeling met rTMS uit in combinatie met gesprekstherapie. Recent onderzoek bij 90 patiënten in het vooraanstaande wetenschappelijke tijdschrift 'Brain Stimulation' laat zien dat de door Brainclinics gebruikte combinatie van rTMS en gesprekstherapie een effectiviteit van 78% heeft en dat gemiddeld 21 sessies nodig zijn (Arns, Drinkenburg, Fitzgerald & Kenemans, 2012). Een samenvatting van dit onderzoek is hier te vinden. Verder werden er gedurende deze sessies geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd. 

 

Ter vergelijking, antidepressiva zoals citalopram laten remissies zien van maximaal 33% (Trivedie et al., 2006; STAR*D trial) en maar 30-50% van de cliënten reageren goed op antidepressieve medicatie. 

 
Van een eerste cohort van 49 patiënten zijn inmiddels ook de lange termijn effecten van rTMS in kaart gebracht middels een follow-up na 6 maanden. Van deze 49 patiënten waren er 36 responder (73,5%) die na 6 maanden nogmaals benaderd zijn. Van deze 36 patiënten konden er 17 nog steeds als responder aangemerkt worden, 9 patiënten lieten een terugval zien en 1 patiënt kreeg nog steeds onderhoudssessies. Van 9 patiënten kwam geen reactie of wilden niet meewerken. Dit resulteert in een optimistische schatting van een effectiviteit na 6 maanden van 65% en een worst-case inschatting van 47% (hierbij zijn alle 'geen reactie'- cliënten als non-responder aangemerkt). Zie ook onderstaande grafiek met de BDI scores van deze sub-groep van responders met follow-up data. Na 6 maanden laat de groep als geheel nog steeds een meer dan 52% afname op de BDI zien ten opzichte van de intake.
 
De combinatie van rTMS en gesprekstherapie lijkt dus voor de meerderheid van de patiënten een lange termijn effect te hebben. 
 
 

 
In de figuur hierboven zijn de meest recente resultaten te zien van de rTMS behandeling bij een sub-groep depressieve cliënten (responders) waarvan de follow-up gegevens ook bekend zijn. Deze patiënten zijn behandeld met rTMS in combinatie met gesprekstherapie. De grafiek geeft de Beck's Depression Inventory (BDI) score weer, wat een veel gebruikte maat is om de ernst van een depressie te meten. Deze vragenlijst wordt elke 5 sessies afgenomen om te bepalen of de therapie effect heeft of niet. De cut-off score van de BDI is een score van 14. Een score lager dan 14 betekent dat er geen sprake meer is van een depressie.
 
 
Literatuur:

  • Arns, M., Drinkenburg, W. H. I. M., Fitzgerald, P. B., & Kenemans, J. L. (2012). Neurophysiological predictors of treatment outcome to rtms in depression. Brain Stimulation.
  • Arns, M. (2011). Personalized medicine in ADHD and depression: A quest for EEG treatment predictors. PhD thesis, Utrecht University.
  • Spronk, D. & Arns, M. (2009). rTMS bij depressie. Tijdschrift Voor Neuropsychiatrie & Gedragsneurologie, (Juli-Augustus).
  • George, M. S., Lisanby, S. H., Avery, D., McDonald, W. M., Durkalski, V., Pavlicova, M., . . . Sackeim, H. A. (2010). Daily left prefrontal transcranial magnetic stimulation therapy for major depressive disorder: A sham-controlled randomized trial. Archives of General Psychiatry, 67(5), 507-16. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2010.46
  • Schutter (2008) Antidepressant efficacy of high-frequency transcranial magnetic stimulation over the left dorsolateral prefrontal cortex in double-blind sham-controlled designs: a meta-analysis. Psychological Medicine, 1-11.
  • O'Reardon, J.P., Solvason, H.B., Janicak, P.G., Sampson, S., Isenberg, K.E., Nahas, Z., McDonald, W.M., Avery, D., Fitzgerald, P.B., Loo, C., Demitrack, M.A., George, M.S. & Sackeim (2007) Efficacy and Safety of Transcranial Magnetic Stimulation in the Acute Treatment of Major Depression: A Multisite Randomized Controlled Trial. Biological Psychiatry, 62: 1208-1216.