rTMS ofwel magnetische hersenstimulatie is een nieuwe behandelvorm bij depressie en blijkt een goed alternatief voor antidepressiva. Na ruim 20 jaar onderzoek en praktijkervaring, blijkt deze behandelvorm zeer goede effecten te hebben met nagenoeg geen bijwerkingen. Transcraniële magnetische hersenstimulatie (rTMS) is onderdeel van een nieuwe ontwikkeling waarbij de behandeling van psychiatrische stoornissen steeds meer gelokaliseerd en gepersonaliseerd wordt toegepast. Naast rTMS horen ook Deep brain stimulation en EEG-biofeedback tot deze nieuwe stroming in de gezondheidszorg, namelijk Personalized Medicine. De doelstelling van Personalized Medicine is te komen tot een hogere effectiviteit van behandelingen met minder bijwerkingen. Voor meer achtergronden over Personalized Medicine kunt u ook het artikel hierover lezen in de Personalized Medicine sectie.
In december 2007 zijn de resultaten gepresenteerd van een grootschalige gecontroleerde studie naar de effecten van rTMS behandeling. In deze studie werden meer dan 300 depressieve patiënten behandeld met rTMS. Dit waren allemaal patiënten die niet reageerden op antidepressiva zoals seroxat en prozac. Dit onderzoek – gepubliceerd in het internationale tijdschrift Biological Psychiatry door O’Reardon en collega’s – laat zien dat rTMS een veilige en effectieve behandeling is bij depressieve patiënten die niet reageren op antidepressiva. Recentelijk heeft Dennis Schutter (Universiteit Utrecht) een meta-analyse gepubliceerd waarin hij zelfs concludeert dat rTMS bij Depressie beter is dan sham-stimulatie ('nep-behandeling'), en dat bovendien het effect van rTMS tenminste vergelijkbaar is met Antidepressieve medicatie (Schutter, 2008: "These findings show that high-frequency rTMS over the left DLPFC is superior to sham in the treatment of depression. The effect size is robust and comparable to at least a subset of commercially available antidepressant drug agents...").
In de Brainclinics vestigingen in Nederland wordt rTMS voor de behandeling van depressie uitgevoerd in combinatie met gesprekstherapie. Op basis van toegepast hersenonderzoek (QEEG) wordt een gepersonaliseerd behandelplan opgesteld. Dit bestaat uit de bepaling van het juiste hersengebied en de passende stimulatiefrequentie. Recentelijk zijn de eerste resultaten en verschillen voor en na behandeling met rTMS gepubliceerd in het EEG and Clinical Neuroscience journal (Spronk et al., 2008).
Bekijk hier het artikel: Een jaar rTMS behandeling bij depressie: De stand van zaken met de meest recente resultaten.
De meest recente resultaten op basis van de gegevens van 108 patienten met een depressie of dysthime stoornis laten zien dat rTMS in combinatie met gesprekstherapie een effectiviteit laat zien van 77,8% binnen gemiddeld 20 sessies (Effectiviteit is > 50% afname op de BDI of volledige remissie van depressie).
Verder werden er gedurende deze sessies geen ernstige bijwerkingen gerapporteerd. Ook is gebleken dat als Electroschock therapie (ECT) niet aanslaat dat rTMS waarschijnlijk ook niet veel effect zal hebben.
Ter vergelijking, Antidepressiva zoals citalopram laten remissies zien van maximaal 33% (Trivedie et al., 2006; STAR*D trial) en maar 30-50% van de cliënten reageren goed op Antidepressieve medicatie.
Van een eerste cohort van 49 patienten zijn inmiddels ook de lange termijn effecten van rTMS in kaart gebracht middels een follow-up na 6 maanden. Van deze 49 patienten waren er 36 responder (73,5%) die na 6 maanden nogmaals benaderd zijn. Van deze 36 patienten konden er 17 nog steeds als responder aangemerkt worden, 9 patienten lieten een terugval zien en 1 patient kreeg nog steeds onderhoudssessies. Van 9 patienten kwam geen reactie of wilden niet meewerken.
Dit resulteert in een optimistische schatting van een effectiviteit na 6 maanden van 65% en een worst-case inschatting van 47% (hierbij zijn alle 'geen reactie' clienten als non-responder aangemerkt). Zie ook onderstaande grafiek met de BDI scores van deze sub-groep van responders met follow-up data. Na 6 maanden laat de groep als geheel nog steeds een meer dan 52% afname op de BDI zien ten opzichte van de intake.
De combinatie van rTMS en gesprekstherapie lijkt dus voor de meerderheid van de patienten een lange termijn effect te hebben. Dit toont verder aan dat de door ons geobserveerde effecten niet verklaard kunnen worden door een placebo effect, aangezien placebo-effecten na 6 maanden meestal weer verdwenen zijn.
In de figuur hierboven zijn de meest recente resultaten te zien van de rTMS behandeling bij een sub-groep depressieve cliënten (responders) waarvan de follow-up gegevens ook bekend zijn. Deze patienten zijn behandeld met op QEEG gebaseerde rTMS in combinatie met gesprekstherapie. De grafiek geeft de Beck's Depression Inventory (BDI) score weer, wat een veel gebruikte maat is om de ernst van een depressie te meten. Deze vragenlijst wordt elke 5 sessies afgenomen om te bepalen of de therapie effect heeft of niet. De cut-off score van de BDI is een score van 13. Een score lager dan 13 betekent dat er geen sprake meer is van een depressie.
Literatuur:
Martijn Arns (2008) Personalized Medicine: Nieuwe ontwikkelingen in de diagnostiek en behandeling van Depressie en ADHD. De Psycholoog, september 2008.
Spronk, D. & Arns, M. (2009). Rtms bij depressie. Tijdschrift Voor Neuropsychiatrie & Gedragsneurologie, (Juli-Augustus).
Spronk, D., Arns, M., Bootsma, A., van Ruth, R., & Fitzgerald, P. B. (2008). Long-Term effects of left frontal rtms on EEG and erps in patients with depression. Clinical EEG and Neuroscience : Official Journal of the EEG and Clinical Neuroscience Society (ENCS), 39(3), 118-24.
Schutter (2008) Antidepressant efficacy of high-frequency transcranial magnetic stimulation over the left dorsolateral prefrontal cortex in double-blind sham-controlled designs: a meta-analysis. Psychological Medicine, 1-11.
O'Reardon, J.P., Solvason, H.B., Janicak, P.G., Sampson, S., Isenberg, K.E., Nahas, Z., McDonald, W.M., Avery, D., Fitzgerald, P.B., Loo, C., Demitrack, M.A., George, M.S. & Sackeim (2007) Efficacy and Safety of Transcranial Magnetic Stimulation in the Acute Treatment of Major Depression: A Multisite Randomized Controlled Trial. Biological Psychiatry, 62: 1208-1216.
