ADHD: Symptomen, oorzaken en behandeling

 

ADHD staat voor Attention-Deficit Hyperactivity Disorder, ofwel aandachtstekortstoornis. Bij ADHD wordt vaak onderscheidt gemaakt tussen ADHD met hyperactiviteit (ADHD) of zonder hyperactiviteit, dan wordt ook wel over ADD gesproken.

 

Wat is ADHD?

In de jaren zeventig begonnen wetenschappers de term aandachtstekort(-hyperactiviteits)stoornis,
ADHD, te gebruiken om deze klachten te beschrijven. Hoewel de klachten het meest worden gerelateerd aan kinderen is bekend dat symptomen als een gebrekkig concentratievermogen, impulsiviteit en overactiviteit voortduren tot in de volwassenheid. Relatief weinig van deze volwassenen worden als zodanig gediagnosticeerd of behandeld. Zij kunnen toch baat hebben bij medicijnen (zoals Ritalin, Strattera of Concerta) en/of neurofeedback.

 

ADD met hyperactiviteit (ADHD)

ADD met hyperactiviteit is herkenbaar aan een gebrek aan concentratie, impulsiviteit en hyperactiviteit die begint voor het zevende levensjaar, minstens zes maanden aanhoudt en niet te wijten is aan andere psychiatrische afwijkingen of invloeden uit de omgeving, bijvoorbeeld als reactie op problemen in de gezinssfeer. 
 

ADD zonder hyperactiviteit (ADD)

Het voornaamste kenmerk van ADD zonder hyperactiviteit is een duidelijk gebrek aan concentratie. Onderzoek bij kinderen met deze diagnose laat zien dat ze vaker last hebben van angst- en leerstoornissen. Hoewel er geen onderzoeken zijn gedaan naar volwassenen met deze afwijking, wordt verwacht dat ADD zonder hyperactiviteit een ander effect heeft dan ADD met hyperactiviteit. Deze laatste groep heeft meer gedragsproblemen die in verband worden gebracht met oppositionele en gedragsstoornissen.
 
Waar op deze site over ADHD wordt gesproken, hebben we het hier zowel over ADHD als ADD, tenzij anders aangegeven

 

Wat veroorzaakt ADHD?

De oorzaak of oorzaken van ADHD zijn niet precies bekend. Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat de aandoening in veel gevallen genetisch wordt overgedragen. ADHD wordt vermoedelijk veroorzaakt door een combinatie van factoren waaronder neurochemische factoren, genetische factoren etc.  Erfelijkheid wordt vaak als oorzaak genoemd, maar ook problemen tijdens de prenatale ontwikkeling, complicaties bij de geboorte of later opgelopen neurologische schade kunnen leiden tot ADHD. Wetenschappelijk onderzoek heeft tot nu toe weinig bewijs geleverd dat ADHD veroorzaakt wordt door omgevingsinvloeden, overmatige inname van kleurstoffen of suiker, middenoorproblemen of visueelmotorische problemen.
 
Recentelijk wordt wel steeds meer duidelijk over de relatie van inslaapproblemen als mogelijke oorzaak van ADHD. Dit geldt niet als oorzaak voor alle ADHD patienten, maar vermoedelijk wel voor een substantieel aantal van zo'n 70-80%. Binnen ons onderzoeksinstituut wordt hier ook verder onderzoek naar gedaan, en daar kunt u ook meer wetenschappelijke informatie vinden over de verschillende sub-typen van ADHD en de relatie met slaapproblemen.
 

 

Symptomen van ADHD

Volwassenen met deze aandoening, vooral degenen die niet gediagnosticeerd en niet behandeld zijn, kunnen kampen met een aantal problemen, waarvan sommige direct veroorzaakt worden door ADHD en andere door compenserend gedrag dat met ADHD in verband wordt gebracht. Deze symptomen kunnen uiteraard ook bij kinderen met ADHD gezien worden.
 
Symptomen van een volwassene met ADHD kunnen zijn:
  • Makkelijk afgeleid zijn 
  • Chaotisch zijn 
  • Vergeetachtigheid 
  • Uitstelgedrag 
  • Chronisch te laat komen 
  • Chronisch verveeld zijn 
  • Angst 
  • Depressie 
  • Stemmingswisselingen
  • Weinig zelfwaardering 
  • Problemen een baan te vinden 
  • Rusteloosheid 
  • Overmatig middelengebruik of verslaving 
  • Relatieproblemen  
 
De symptomen van ADHD kunnen situationeel of constant zijn. Sommige mensen met ADHD kunnen zich concentreren als ze geïnteresseerd of geprikkeld zijn, terwijl anderen zich nooit goed kunnen concentreren. Sommigen zoeken actief naar stimulatie, anderen ontwijken het zo veel mogelijk. Sommigen worden recalcitrant, slecht gemanierd en later antisociaal, terwijl anderen hun best doen om mensen te behagen. Sommigen zijn extravert, terwijl anderen juist erg in zichzelf gekeerd zijn. Gerichte neurofeedback kan mensen flexibeler maken in deze stijlen.
 
 

Hoe vaak komt ADHD voor?

Hoe vaak ADHD bij volwassenen voorkomt is onbekend; er is weinig onderzoek gedaan naar ADHD bij volwassenen. Uit het onderzoek dat is gedaan blijkt wel dat ADHD evenveel voorkomt bij mannen als bij vrouwen. Van de kinderen die met ADHD zijn gediagnosticeerd tijdens of voor hun basisschooltijd heeft ongeveer twee derde tijdens de adolescentie nog gedragsproblemen. Tijdens deze periode manifesteren zich ook met ADHD samenhangende gedrags-, leer- en emotionele problemen. Ongeveer de helft tot een derde van deze adolescenten vertoont ook als volwassene nog symptomen van ADHD.
 

Waarom ADD/ADHD vaststellen?

Het vaststellen van ADHD bij volwassen en goede begeleiding verlenen bij hun educatie, persoonlijke en sociale ontwikkeling vergroot de kans op een succesvol beloop van de klachten. Effectieve interventie kan hun zelfwaardering, werk- en leerprestaties en vaardigheden verbeteren.
 
Een diagnose van ADHD kan een volwassene ook helpen zijn of haar problemen in het juiste perspectief te zien. Deze mensen hebben vaak een negatief beeld van zichzelf vanwege een opstapeling van mislukkingen op school, in de sociale omgeving en in de werksfeer. Velen van hen worden door anderen "een trage leerling" genoemd. Ook wordt gezegd dat ze een slechte houding hebben of een gebrek aan motivatie. Ze zouden onvolwassen, lui, zweverig of egocentrisch zijn. In plaats van hun problemen te zien als het gevolg van een genetische of opgelopen neurobiologische afwijking, hebben velen het onjuiste idee aangenomen dat de schuld van hun problemen bij henzelf ligt. 
 
 

ADHD: Na de diagnose

De door professionals gesteunde behandelingsmethoden kunnen inhouden: voorlichting voor de volwassene of kind en zijn of haar familie en nabije vriendenkring, ondersteuning bij onderwijs en werk, medicatie (zoals Ritalin, Strattera of Concerta), neurofeedback / EEG Biofeedback en gesprekstherapie. De geschikte selectie hieruit wordt bepaald op basis van de ernst van de aandoening en het type en aantal problemen dat erdoor optreedt. 
 
Veel mensen hebben baat bij een behandelingsplan dat medicatie, cognitieve gedragstherapie en neurofeedback omvat. Deze behandeling, in combinatie met onderwijs en coaching, kan een basis leggen voor volwassenen waarop zij aan nieuwe successen kunnen bouwen. Het doel van de medicatie zoals Ritalin, Strattera of Concerta is om de volwassene hem- of haarzelf te laten helpen. Het levert de biologische steun die nodig is voor zelfcontrole. Dit betekent dat de persoon niet "bestuurd" wordt door de medicatie, de inspanningen om te slagen zijn van de persoon zelf. Na het stoppen met de medicatie treden de klachten weer snel op. Neurofeedback daarentegen kan leiden tot een permanent verbeterd functioneren als gevolg van aangeleerde veranderingen in de hersenactiviteit.
 
 

Tips die patiënten met ADHD handig vonden: 

  • Zorg voor interne structuur. Hiertoe behoren agenda's, lijstjes, briefjes aan jezelf, kleurcodering van teksten, routines en dingen om je ergens aan te herinneren. 
  • Neem een "goede verslaving". Zoek een manier van lichaamsbeweging of een andere gezonde en leuke activiteit voor een regelmatig, gestructureerd "uitpuf-moment'. 
  • Zet een belonende omgeving op. Bedenk projecten, taken, enzovoorts, om frustratie te minimaliseren. Breek grote taken op in kleinere stappen en stel prioriteiten. 
  • Gebruik time-outs. Neem de tijd om te kalmeren en het overzicht te herwinnen wanneer je je overrompeld of boos voelt. Loop weg van een situatie als dat nodig is. 
  • Gebruik humor. Het helpt als partners en collega's je constant herinneren bezig te blijven met je taak, zolang dat gedaan wordt met humor en respect. Leer om symptomen van ADHD met humor te zien en maak grappen met vrienden en familie over symptomen zoals verdwaald raken, dingen vergeten, enzovoorts. 
  • Wees leerling en leraar. Lees boeken. Praat met professionals over medicatie, neurofeedback en gedragstherapie. Praat met andere volwassenen die ADHD hebben. Laat de mensen die er toe doen weten wat de voor- en nadelen zijn van je ADHD. Wees een voorlichter. 
 

ADHD: Behandeling

Voor meer informatie over behandeling en therapie bij ADHD kijk ook onder ADHD Behandeling, of kijk het informatieve filmpje hieronder.